„Te bronie należą do przeszłości”: Międzynarodowy Dzień Wiedzy o Minach

Genewa (MKCK) — Każdego dnia miny lądowe oraz niewybuchy pozostałe po konfliktach zbrojnych odbierają życie, rozbijają rodziny i niszczą całe społeczności. W samym 2024 roku niemal 6300 osób zostało zabitych lub rannych – 90% z nich stanowili cywile, a blisko połowę dzieci (Landmine Monitor 2025). Broń ta nie tylko zabija – pozostawia trwałe skutki na dziesięciolecia, ograniczając dostęp do gruntów rolnych, szkół i placówek medycznych oraz zmuszając całe społeczności do życia w ciągłym poczuciu zagrożenia.

W północnym Iraku 16-letni Sirwan Nabi pasł owce w pobliżu swojego domu, gdy zauważył na ziemi niewielki, błyszczący przedmiot. Uznając go za nieszkodliwy, podniósł go – urządzenie natychmiast eksplodowało w jego dłoni. W wyniku wybuchu stracił prawą rękę, a odłamki metalu utkwiły w jego nogach."

Obecnie, mając 18 lat, Sirwan jest zdeterminowany, by kontynuować edukację, choć pozostaje kilka lat w tyle za swoimi rówieśnikami. Jego historia ukazuje długofalowy, ludzki wymiar skutków wojen.

Od Europy Południowo-Wschodniej po Azję Południowo-Wschodnią zagrożenie to pozostaje codziennością. Miny z lat 90. nadal są usuwane na Bałkanach. W Kambodży miny pochodzą jeszcze z lat 70., a w Laosie niewybuchy z konfliktów sprzed ponad pół wieku wciąż zagrażają ludności cywilnej. Oprócz min lądowych inne niewybuchy, które nie zdetonowały, nadal są zagrożeniem, utrudniając odbudowę i rozwój. Podkreśla to konieczność długofalowych działań w zakresie oczyszczania terenu, edukacji o ryzyku oraz zapobiegania.

Pomimo argumentów o ich użyteczności militarnej, doświadczenia historyczne pokazują, że miny lądowe są nieskuteczne we współczesnych konfliktach zbrojnych. Podczas wojny w Zatoce Perskiej w 1991 roku Irak rozmieścił niemal 9 milionów min, licząc na spowolnienie ofensywy przeciwnika o kilka dni. W praktyce pola minowe zostały przełamane w ciągu kilku godzin przy użyciu nowoczesnego sprzętu, natomiast zagrożenie dla ludności cywilnej utrzymuje się dekadami.

„Nie istnieje coś takiego jak ‘bezpieczna’ mina przeciwpiechotna” – podkreśla Fahad Ahmed, doradca prawny MKCK. „Jest to broń aktywowana przez ofiarę, powodująca niekontrolowane skutki i pozostawiająca śmiertelne zagrożenie na pokolenia. W obliczu ogromnego cierpienia, jakie powoduje, zasadnym jest pytanie o jej jakąkolwiek użyteczność operacyjną. To broń, która należy do przeszłości i musi w niej pozostać.”

Konwencja o zakazie min przeciwpiechotnych (APMBC) stanowi przykład globalnego sukcesu. Od momentu jej przyjęcia znacząco ograniczono liczbę ofiar, zniszczono ponad 55 milionów zmagazynowanych min oraz osiągnięto niemal powszechne odrzucenie tej broni. Obecnie stroną Konwencji jest 161 państw, co dowodzi, że postęp jest możliwy. Przystąpienie Wysp Marshalla i Tonga w 2025 roku dodatkowo potwierdza aktualność traktatu i rosnące globalne zaangażowanie na rzecz świata wolnego od min przeciwpiechotnych.

Jednak osiągnięty postęp pozostaje kruchy. Każdy krok wstecz grozi zaprzepaszczeniem dziesięcioleci wysiłków humanitarnych i narażeniem przyszłych pokoleń na życie w strachu przed tymi niekontrolowanymi zagrożeniami.

Społeczność międzynarodowa musi działać zdecydowanie. Państwa-strony traktatu powinny w pełni realizować swoje zobowiązania. Państwa, które jeszcze do niego nie przystąpiły, powinny uczynić to bez zwłoki. Ochrona ludności cywilnej oraz bezpieczeństwo przyszłych pokoleń zależą od utrzymania i wzmocnienia globalnego zakazu stosowania min przeciwpiechotnych.