W dniach 8–11 września 2026 r. LOO PCK uczestniczył w wizycie studyjnej w Norwegii poświęconej odporności na kryzysy w praktyce. W wydarzeniu uczestniczyło 25 osób reprezentujących podmioty zajmujące się budowaniem odporności społecznej w Polsce.

W dniach 8-11 września 2026 r. LOO PCK uczestniczył w wizycie studyjnej w Norwegii poświęconej odporności na kryzysy w praktyce. W wydarzeniu uczestniczyło 25 osób reprezentujących podmioty zajmujące się budowaniem odporności społecznej w Polsce. Polski Czerwony Krzyż reprezentował Kamil Raczyński - starszy specjalista ds. ochrony ludności pracujący na co dzień w Centrum Pomocy Humanitarnej PCK w Lublinie.

Program wizyty pozwolił przyjrzeć się temu, jak w Norwegii budowany jest system przygotowania na sytuacje kryzysowe oraz jak poszczególne organizacje i instytucje przekładają te założenia na praktykę. Spotkania w Tønsberg i okolicach pokazały szerokie podejście do odporności, obejmujące zarówno kwestie związane z infrastrukturą, funkcjonowaniem służb i ochroną ludności, jak również przygotowanie mieszkańców, komunikację w sytuacjach kryzysowych oraz sposób organizacji współpracy między różnymi podmiotami. Ważnym elementem programu była także analiza roli władz lokalnych, organizacji społecznych i wolontariackich oraz współpracy międzysektorowej w tworzeniu sprawnego i odpornego systemu reagowania.

Z perspektywy Polskiego Czerwonego Krzyża bardzo ciekawe było to, że Norwegowie rozumieją przygotowanie na sytuacje kryzysowe (Preparedness) o wiele szerzej, niż tradycyjnie podchodzimy do tego tematu w Polsce. Mianowicie, działania związane z wyposażeniem magazynów, szeroko rozumianą edukacją społeczeństwa, czy budowaniem potencjału związanego z reagowaniem kryzysowym – to tylko wierzchołek góry lodowej. W Norwegii podkreślają, że fundamentem przygotowania na sytuacje kryzysowe jest coś znacznie ważniejszego: budowanie relacji, poczucie przynależności, tworzenie przestrzeni społecznych, uczestnictwo w kulturze, czy dbanie o naturę. Stanowi to nie uzupełnienie, ale podstawę i punkt wyjścia do dalszych działań związanych z Preparedness.

Jednym ze słów, które w Norwegii pojawiało się praktycznie na każdym spotkaniu, było zaufanie. Zaufanie mieszkańców do instytucji. Zaufanie instytucji do organizacji społecznych. Zaufanie samorządu do swoich partnerów. I zwykłe zaufanie ludzi do siebie nawzajem. Jeden z kierowników zajmujących się reagowaniem kryzysowym opowiadał nam, w jaki sposób buduje relację z lokalną społecznością. Mniej więcej raz w miesiącu przeznacza dzień na spotkania z mieszkańcami. Rozmawia z nimi o ich codziennych problemach, potrzebach i o tym, co planuje administracja. Niby nic nadzwyczajnego, ale dzięki temu ludzie go znają. A skoro go znają, łatwiej mu ufają. Kiedy później wydarza się coś poważnego, nie widzą po raz pierwszy anonimowego przedstawiciela administracji. Widzą człowieka, którego już wcześniej spotkali.

Drugim słowem, które słyszeliśmy właściwie przez cały wyjazd, było „dugnad”. Nie udało nam się znaleźć dobrego polskiego tłumaczenia. „Wolontariat” to trochę za mało. „Praca społeczna” brzmi trochę inaczej, a „pro bono” ma inne znaczenie”. Dugnad oznacza mniej więcej przekonanie, że skoro jestem częścią swojej społeczności, mam wobec niej pewną odpowiedzialność. Pomagam przy lokalnym klubie. Włączam się w działania sąsiedzkie. Pracuję przy wspólnej przestrzeni. Robię coś razem z innymi nie dlatego, że jest projekt albo wynagrodzenie, tylko dlatego, że to jest moja społeczność.

Wśród organizacji, z którymi zorganizowano spotkanie była Frivillighet Norge (Civil Society Norway) – jedna z największych organizacji parasolowych zrzeszających norweski sektor społeczny. Jej członkiem jest także Norweski Czerwony Krzyż. Podczas spotkania rozmawiano o specyfice norweskiego społeczeństwa obywatelskiego, jego finansowaniu i bardzo wysokim poziomie zaangażowania mieszkańców. Około 44% przychodów sektora organizacji społecznych pochodzi ze składek członkowskich. Usłyszeliśmy również, że przeciętny Norweg opłaca składki członkowskie średnio w trzech organizacjach. Powyższe pokazuje, jak mocno działalność społeczna jest wpisana w codzienne życie Norwegów.

Odwiedzono również Holt Gård, które prowadzi działania w obszarze zrównoważonej produkcji żywności oraz bezpieczeństwa żywnościowego. Podczas spotkania podkreślano, że lokalna samowystarczalność i zdolność społeczności do częściowego zabezpieczania własnych potrzeb żywnościowych stanowią istotny element odporności społecznej. Jednym z praktycznych rozwiązań są niewielkie działki udostępniane mieszkańcom za symboliczną opłatą. Uczestnicy mogą samodzielnie uprawiać warzywa i owoce oraz korzystać z własnych plonów. To podejście pokazuje, że bezpieczeństwo żywnościowe nie ogranicza się do tworzenia zapasów na sytuacje kryzysowe, ale obejmuje również rozwijanie lokalnych kompetencji, wiedzy oraz zdolności społeczeństwa do produkcji własnej żywności.

Jednym z głównych elementów programu była kompleksowa wizyta i spotkania z przedstawicielami Dyrekcji ds. Ochrony Ludności (Direktoratet for samfunnssikkerhet og beredskap - DSB), Obrony Cywilnej (Sivilforsvaret) oraz lokalnego samorządu. Rozmawiano m.in. o współpracy i wzajemnej zależności między władzami publicznymi a społeczeństwem obywatelskim, norweskim podejściu do indywidualnego przygotowania na sytuacje kryzysowe oraz sposobie organizacji działań na rzecz gotowości. Ciekawym elementem norweskiego systemu jest funkcjonowanie dwóch odrębnych obowiązków służby: wojskowej oraz cywilnej, realizowanej w ramach Sivilforsvaret.

Osoby powołane do Obrony Cywilnej są szkolone i przygotowywane do wsparcia działań podczas klęsk żywiołowych, dużych awarii, ewakuacji, poszukiwań, zabezpieczania ludności i innych sytuacji kryzysowych. Służba ta ma charakter obowiązkowy, ale nie jest służbą wojskową; jej celem jest zapewnienie państwu rezerwy cywilnych zasobów i personelu, które mogą zostać szybko uruchomione w sytuacji zagrożenia. Podczas szeregu spotkań bardzo często podkreślane było partnerstwo i współpraca z Norweskim Czerwonym Krzyżem. Na zakończenie tej części zorganizowano nieplanowaną wizytę w schronie dla 1200 osób, który jako obiekt dual use na co dzień funkcjonuje jako klub rockowy.

Uczestnicy wizyty spotkali się również z przedstawicielami Norweskiego Towarzystwa Ratownictwa Morskiego (Redningsselskapet), ogólnokrajowej organizacji zajmującej się ratownictwem, prewencją i edukacją w zakresie bezpieczeństwa na wodzie. Duża część jej działalności opiera się na pracy wyszkolonych wolontariuszy, którzy pełnią dyżury i uczestniczą w akcjach ratowniczych. Podczas spotkania przedstawiono nam także nieformalny podział ról między Redningsselskapet a Norweskim Czerwonym Krzyżem. W dużym uproszczeniu RS koncentruje się przede wszystkim na działaniach na morzu i wybrzeżu, natomiast Czerwony Krzyż ma silne kompetencje na rzekach i jeziorach. Nie jest to jednak formalny podział i obie organizacje często współpracują.

Zorganizowano także spotkanie z Norske Kvinners Sanitetsforening, największą organizacją kobiecą w Norwegii, liczącą około 45 tysięcy członkiń. Organizacja działa na rzecz zdrowia kobiet, bezpieczeństwa społecznego oraz wsparcia osób znajdujących się w trudnej sytuacji, w tym kobiet doświadczających przemocy. Organizacja powstała w 1896 roku z inicjatywy Fredrikke Marie Qvam. Początkowo planowano stworzenie kobiecej struktury w ramach Norweskiego Czerwonego Krzyża, jednak kobietom w tamtych czasach odmówiono miejsca we władzach, dlatego utworzyły własną organizację. Dziś obie organizacje ściśle współpracują m.in. w obszarze gotowości i reagowania kryzysowego.

Z perspektywy uczestnika jedną z najważniejszych inspiracji dla Polskiego Czerwonego Krzyża jest sposób budowania zaufania społecznego. PCK, jako organizacja humanitarna posługująca się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli na świecie, ma pod tym względem bardzo dobry punkt wyjścia. Zaufanie do PCK jest budowane poprzez stałą obecność w społecznościach lokalnych i strukturach PCK, wiarygodność, konsekwencję działania, a także rozwijaną gotowość do niesienia pomocy podczas sytuacji kryzysowych i poza nimi. Norweska idea dugnad, jest także poniekąd obecna także w działalności PCK. Widać ją w zaangażowaniu wolontariuszy, lokalnych akcjach pomocowych, szkoleniach, wsparciu osób potrzebujących oraz szybkiej mobilizacji podczas kryzysów. PCK nie musi więc kopiować norweskiego modelu. Ważniejsze jest natomiast wzmacnianie tego, co już mamy i przekładanie zasobów na stałą zdolność do reagowania w sytuacjach kryzysowych.

Serdecznie dziękujemy organizatorom za zaproszenie oraz inspirujące spotkania i rozmowy. Wśród uczestniczących w wizycie studyjnej podmiotów znalazły się: Fundacja Stocznia, Fundacja Folkowisko, Fundacja Edukacja dla Demokracji, Związek Harcerstwa Polskiego, Akademia Rozwoju Filantropii, Związek Harcerstwa Rzeczpospolitej, Trójka Polskie Radio, Związek Ukraińców w Polsce, Oddział w Przemyślu, Sieć Mapuj Pomoc, Polski Czerwony Krzyż, Polskie Centrum Pomocy Międzynarodowej, Fundusz Lokalny Masywu Śnieżnika, Związek Ochotniczych Straży Pożarnych RP, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, Caritas Archidiecezji Warszawskiej, Fundacja Stocznia, Państwowa Straż Pożarna, Centrum ds. Katastrof i Klęsk Żywiołowych TRATWA, Fundacja im. Stefana Batorego, Fundacja Instytut Miast Praw Człowieka / Ogólnopolskie Forum Rad Kobiet, Sołectwo Bierzglinek - Dębina, Fundacja Wspomagania Wsi, , Narodowy Instytut Wolności Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego, Sołectwo Sangrodz, Stowarzyszenie Sołtysi Ziemi Łódzkiej.